450 jaar
op zoek naar

Het jaar 1572 is het begin van de ‘geboorte van Nederland’ én een keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648). Het was een heftige strijd: oorlog en deels ook burgeroorlog. Elke stad in de Nederlanden speelde hierin zijn eigen rol en heeft zijn eigen herinneringen. Sommigen bleven de landsheer, koning Filips II van Spanje, trouw. Anderen namen deel aan een opstand onder leiding van Willem van Oranje. Uit eigen beweging of noodgedwongen. Nu, 450 jaar later, zijn veel Nederlandse gemeenten lid van het Samenwerkingsverband 1572. Zowel plaatsen die deelnamen aan de Opstand als plaatsen die dat niet, of pas later, deden. Vanaf 2022 willen ze gezamenlijk de gebeurtenissen en thema’s uit 1572 breed herdenken en actualiseren.

VRIJheid
VERDRAAGZAAMHEID
VERBONDENHEID
VERSCHEIDENHEID

Tussen 1572 en 2022 liggen 450 jaar, en de waarden die toen werden bevochten, spelen ook nu nog: vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid, verscheidenheid.
Daarom herdenken, want 450 jaar vrijheid is het waard breed bij stil te staan.
Daarom ook bezinning, want de vrijheid van de één is niet altijd de vrijheid van de ander. Sterker, waar de één spreekt over vrijheid neemt de ander het woord onvrijheid in de mond.

Daarom kennisdeling en gesprek over de universele waarden; verdraagzaamheid en verbinding in vrijheid en verscheidenheid.

DE HISTORISCHE
RELEVANTIE

De inname van Den Briel door de Watergeuzen in 1572 was het startsein voor verschillende andere steden en dorpen in Nederland om onder leiding van Willem van Oranje in opstand te komen tegen de Spaanse landsheer, koning Filips II.

De onrust in de Nederlanden begon al voor 1572. Sommigen edelen, waaronder Willem van Oranje, vonden dat de landsheer hun belangen niet goed behartigde en pleitten voor meer tolerantie voor andere geloven. In 1566 volgde een golf van vernielingen van katholieke kerken en kloosters: de Beeldenstorm. De katholieke Filips II sloeg hard terug en arresteerde velen, waaronder de graven Egmond en Horne die hij in 1568 liet onthoofden in Brussel. Oranje kon op tijd ontsnappen en bereidde hij een invasie voor. Het eerste succes werd de winst in de Slag bij Heiligerlee. Het duurde echter nog tot 1572 voordat zijn opstand echt voet aan de grond kreeg.

Op 1 april 1572 namen de Watergeuzen bij toeval Den Briel in. Verschillende steden besloten Oranjes plannen te gaan steunen. Vanaf dat moment was het oorlog, burgeroorlog zelfs. Steden, families en vrienden stonden geregeld lijnrecht tegenover elkaar. Tolerantie bleek, ook voor opstandelingen, geen vanzelfsprekendheid. Soldaten van zowel Filips II als de opstandelingen trokken plunderend en verwoestend door stad en platteland.

Vanaf 1572 werden overal in de Nederlanden steden en platteland veroverd en weer heroverd, van Zeeland tot Groningen, van Friesland tot Limburg en van Brabant tot Holland. In Holland boekte Oranje belangrijke successen, zoals de victorie van Alkmaar (1573) en het ontzet van Leiden (1574). De noordelijke, oostelijke en zuidelijke provincies bevonden zich steeds weer in het centrum van de oorlog. In 1579 sloten meerdere provincies zich aan bij de Unie van Utrecht, een verbond om samen verder te gaan in de strijd. Dit leidde er in 1588 toe dat de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.

Vanaf 2022 gaan de samenwerkende 1572-gemeenten (SW 1572) de gebeurtenissen en thema’s uit 1572 en het begin van de Tachtigjarige Oorlog breed herdenken en actualiseren. Deze thema’s zijn vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid.

Meer weten? Lees hier ‘Nederland spreekt niet vanzelf’ over het belang van 1572 door hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse Geschiedenis Judith Pollmann (Universiteit Leiden).

NOG STEEDS ACTUEEL

De jaren 1572 e.v. markeren het begin van een gezamenlijke zoektocht naar

  • vrijheid
  • verdraagzaamheid
  • verbondenheid
  • verscheidenheid

Deze waarden waren en zijn belangrijk in de vorming van de identiteit van Nederland.

De vier waarden staan niet los van elkaar. Ze dragen bij aan de identiteit van het land waarin we wonen.

Die identiteit is vaak benoemd als tolerant, open en gastvrij, maar rond 1572 was tolerantie wel een wens maar vaak ver te zoeken. Net als nu.

De geboortejaren van Nederland kenmerkten zich door grote verschillen, zoals tussen protestant en katholiek, tussen voor- en tegenstanders van de prins van Oranje, tussen noord en zuid, west en oost. Die verschillen van toen zijn er nu nog steeds. Ze bepalen mede de identiteit van Nederland.

De laatste jaren is de discussie over de vier waarden intenser en veelzijdiger geworden, geregeld is zelfs sprake van polarisatie. Waar inhoud en vorm van deze waarden voor de één vanzelfsprekend zijn, wil de ander ze niet accepteren. In de vorm van soms heftig debat vragen we ons af wie we zijn, wie er bij (mogen) horen, hoe we met elkaar zijn verbonden en wat we van elkaar willen verdragen in al onze verscheidenheid.

Die voortdurende discussie over vrijheid, verdraagzaamheid en verscheidenheid heeft ons land gevormd en zal het blijven vormen. Het SW 1572 vindt het belangrijk dat we dat gesprek met elkaar blijven voeren. Het programma grijpt daarom het historische moment van de Geboorte van Nederland aan om die waarden in 2022 opnieuw onder de aandacht te brengen. 

Wat wil het SW 1572?

  • Alle Nederlanders bewust maken van de strijd die vanaf 1572 is geleverd om het vrije Nederland van nu te zijn door:
  • het maatschappelijk gesprek te bevorderen over de onderliggende waarden van toen en nu: vrijheid, verdraagzaamheid, verscheidenheid en verbondenheid
  • jongeren bewust te maken van hun rol in de maatschappij
  • de veelzijdige geschiedenis van het jaar 1572 bekend te maken bij het brede publiek.

Vier waarden

In 2022 staan we stil bij het begin van de ‘Geboorte van Nederland’. We herdenken het jaar 1572 als keerpunt in onze geschiedenis. 1572 was de start van een grote opstand in de Nederlanden. Het was een strijd om vrijheid, Vrijheid vraagt om verdraagzaamheid, verscheidenheid en verbondenheid. Dat ging niet zonder slag of stoot, want de strijd was ook een oorlog waarin burgers keihard tegenover elkaar kwamen te staan. In ons project benoemen we deze vier begrippen als belangrijke thema’s.

HOE WAS HET IN 1572?

WAT VIEREN WE in 2022?

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief

en blijf op de hoogte wat er in 2022 te doen is!